Dorst en oxytocine, de evolutionaire kracht die teamcohesie versterkt.

dorst oxytocine teamcohesie kpni

Dorst en oxytocine, de evolutionaire kracht die teamcohesie versterkt.

(Dit artikel is geschreven door kPNI Therapeut Thomas D’havé.)

Oxytocine is een hormoon met een enorm interessante functie. Het blijkt een belangrijke rol te spelen bij het verbinden van sociale contacten met gevoelens van plezier. Het speelt een centrale rol bij moederbinding, vriendschappen en romantische interacties, evenals bij seksualiteit.

Het wordt dan ook terecht het ‘bindingshormoon’ genoemd.

Terwijl oxytocine meestal boven komt als het gaat over relaties en liefde, is er tegelijk ook een andere boeiende toepassing … Namelijk de functie die het speelt voor teams die moeten samenwerken, en al dan niet strijden tegen een gedeelde tegenstander.

Wat hierbij interessant is, is dat de sleutel tot een sterke teamcohesie misschien wel eens kan liggen bij… dorst.

Ik licht dit hieronder even toe aan de hand van topsport én de dierenwereld.

Het aanzienlijk belang van een sterke teamcohesie

Toen topvoetbalcoach Hein Vanhaezebrouck eind 2017 met KAA Gent nipt de topper tegen RSC Anderlecht won, gaf hij aan dat de mentale weerbaarheid, naar zijn mening, het grootste werkpunt was.

Begin 2018 wisselde hij van club en ging bij RSC Anderlecht aan de slag. Daar ging hij verder op zijn eerdere uitspraak, en verkondigde in de krant: “Het is lastig om mentale weerbaarheid te trainen. Ik heb op oefenstage in Spanje aan de hand van activiteiten en oefeningen het groepsgevoel trachten aan te wakkeren.” Verder insisteerde hij op de komst van een psycholoog of een mental coach (1).

Hoewel een mental coach een zeer nuttige rol kan spelen in topsport, zijn er ook een paar andere zaken die relevant zijn. Want je moet je kritisch afvragen welke de cruciale factoren zijn die bijvoorbeeld een outsider zoals Leicester in de Engelse Premier league totaal onverwacht kampioen speelden, of die een club als KAA Gent hier in België de titel schonken.

Wie dit attent opvolgde, zag namelijk dat naast het tactisch meesterschap van de hoofdcoaches van beide clubs, ook opviel dat beide teams vriendengroepen vormden die ook buiten het ‘werk’ samenkwam.

Topscoorder Vardy, van het Engelse Leicester, zei het als volgt: “Onmogelijk te beschrijven hoe het voelt om deel uit te maken van dit team… we’re like brothers.” Ook van de spelers van het meest succesvolle KAA Gent ooit is bekend dat ze graag samen op stap gingen.

Dit was een natuurlijk en heel krachtig proces waarbij heel wat oxytocine – het bindingshormoon – vrijgekomen zal zijn (2).

De vraag is echter: hoe kunnen we dit proces beïnvloeden als het niet spontaan plaatsvindt?
Het ontbreken van een bepaalde mate van kameraadschap zou immers wel eens een belangrijke missing link kunnen zijn voor heel wat teams… zowel in sport als daarbuiten.

Dorst, overleving en kameraadschap in de dierenwereld

Misschien kunnen we als mensen iets leren van de dierenwereld (3).

‘Lessons from the waterhole’, als het ware.

Het is een opvallend gegeven in de natuur dat bij waterschaarste dieren elkaar niet aanvallen. Herbivoren en carnivoren staan vredig zij aan zij. Dit niet-aanvalsverdrag is duidelijk niet van toepassing wanneer water in overvloed aanwezig is.

In tegenstelling tot andere homeostase-verstorende factoren (homeostase = evenwicht in het lichaam) zoals koude, honger en zuurstoftekort is dorst de énige prikkel die leidt tot een vermindering aan angst en onrust.

Dit is waarschijnlijk evolutionair vastgelegd in het gegeven dat alle dieren, zonder uitzondering, afhankelijk zijn van het levensnoodzakelijke water. Dit in tegenstelling tot het voedingspatroon, waar elke diersoorten zijn eigen individueel voedingspatroon vertoont.

Hoe werkt het systeem dorst-binding?

Onze hersenen organiseren bij potentieel gevaar op uitdroging niet alleen een maximale behoud van water en mineralen, maar activeren ook het ‘trust & love’-hormoon.

Dorst leidt dus tot de vrijstelling van het bindingshormoon oxytocine (4).

Oxytocine zorgt voor een aantal potentieel interessante effecten voor atleten (5):

  • vermindert stress en onrust (6)
  • leidt tot ontspanning
  • verbetert groepsgevoel en samenwerking (7)
  • verhoogt eigenwaarde en vertrouwen (8)
  • tevredenheid

 

Nu, hoe zit het nu met het drinkgedrag in de sportwereld?
Water wordt de hele dag door excessief beschikbaar gesteld, en de meeste sporters maken hier gretig gebruik van: ze drinken de hele dag door kleine beetjes water.

We kunnen ons daarbij de vraag stellen of dit voor onze hersenen een evolutionair bekend gegeven is of niet.
Wel, onze hersenen hebben hier eigenlijk geen programma voor. Onze hersenen zij zijn alleen op de hoogte van het volgende algoritme:

  1. dorstprikkel,
  2. zoeken van water,
  3. drinken tot verzadiging.

 

De voorbije jaren hebben we deze hypothese zelf meermaals uitvoerig getest. Verschillende jaren op rij organiseerden we ‘origin research’ in de Pyreneëen waarbij extreme omstandigheden werden geïnduceerd, waaronder in de hitte (42°C) gedurende meerdere lange tochten op zoek werd gegaan naar water aan een waterhole. Dit met deelnemers met verschillende nationaliteiten en talen.

Dorst was hierbij een onderdeel van het grotere concept ontwikkeld door Leo Pruimboom: ‘Intermittent Living, de terugkeer van homo sapiens’. De wetenschappelijke conclusies van dit 10-daags experimenteel onderzoek zijn opzienbarend en zouden de visie op gezondheid wel eens blijvend kunnen veranderen (9).

Wat hierbij ook keer op keer naar boven kwam bij de deelnemers aan deze praktische onderzoeken, was het ontstaan van vriendschappen voor het leven tussen mensen die elkaars taal nauwelijks begrepen.

Om terug naar de topsport te gaan: menig trainer wenst dat Ghanezen, Vlamingen en Kroaten voor elkaar door het vuur kunnen gaan om hun groepsdoelen te bereiken. ‘Intermittent drinking’ of het periodiek niet-drinken waarbij het dorstgevoel weer terugkeert (i.p.v. preventief drinken) zou zodoende wel eens een zeer goedkope manier kunnen zijn om de samenwerking in teams, zowel in de sport- als de bedrijfswereld, te faciliteren…


Op zoek naar de theoretische kennis waar dit artikel op verder bouwt?

De kennis in dit artikel is een praktische toepassing van de theoretische achtergrond uit de cursus Evolutionaire Gezondheidsleer voor therapeuten, medici en gezondheidscoaches in België (Gent), zie: www.kpnibelgium.com/kpni-opleidingen. Klik op de link om deze cursus te bekijken.


Wetenschappelijke bronnen in dit artikel:

(1) We hebben hoe dan ook een psycholoog nodig; Hein van Haezebrouck in De Morgen, zaterdag 20/01/2018
(2) Social bonding: regulation by neuropeptides; Lieberwirth; Front Neurosci; 2014
(3) Drinking, oxytocin and human health; Pruimboom; Medical Hypotheses; 2016
(4) Time course of c-fos, vasopressin and oxytocin mRNA expression in the hypothalamus following long term dehydratation; Da Silveira; Cell Mol Neurobiol; 2007
(5) The Neurobiology of pleasure, reward processes, addiction and their health implications; Esch; Neuro Endocrinol; 2004
(6) Neuropeptidergic regulation of pair-bonding and stress buffering: lessons from voles; Gobrogge; Horm Behav; 2015
(7) When 2 become one: the role of oxytocin in interpersonal coordination and cooperation; Arueti; J Cogn Neuroscience; 2013
(8) Oxytocin is associated with human trustworthiness; Zak; Horm Behav; 2005
(9) Influence of 10-day mimic of our ancient lifestyle on anthropometrics and parameters of metabolism and inflammation: The “Study of Origin”; Pruimboom; Biomed Res Int; 2016