Hoe een verstoorde lichaamstemperatuurhuishouding een rol speelt in het ontstaan van kruisbandletsels

Kruisbandletsel voetbal

Hoe een verstoorde lichaamstemperatuurhuishouding een rol speelt in het ontstaan van kruisbandletsels

(Dit artikel is geschreven door kPNI Therapeut Thomas D’havé en verscheen eerder op zijn persoonlijke blog.)

Als we een lijstje zouden maken van alle (prof)voetballers die kruisbandletsels oplopen of opgelopen hebben, dan zien we pas echt hoe problematisch dit is. Het aantal kruisbandletsels is opvallend hoog, en blijft ook aanhoudend hoog.

(Op het moment dat ik dit artikel schreef, najaar 2017, waren de meest bekende namen Benjamin Mendy (Man City); Ilkay Gundogan (Man City); Arkadiusz Milik (Napels); Rick Karsdorp (AS Roma); Fernando Gago (Boca Juniors); Zinho Vanheusden (Inter Milan) en Elohim Rolland (KV Kortrijk).

Tijd voor een reality check. Het is een economische realiteit voor spelers én clubs: kruisbandletsels kosten geld.

Zuur geld, zeker als je beseft dat het onmogelijk is dat kruisbandletsel ‘zomaar’ voorvallen bij profvoetballers in de fleur van hun leven, vaak zelfs zonder dat er een tegenstander in de buurt is.

Tegelijkertijd wordt er vooral gefocust op het herstel en nauwelijks stilgestaan bij het waarom van zo’n blessure. Opereren en revalideren. Maar waarom hebben deze letsels in de first place kunnen plaatsvinden? Raar dat zo weinig professionals zich die vraag stellen.

Zelf besteed ik al jaren enorm veel energie aan het uitzoeken van de verschillende factoren die deel uitmaken van die Waarom.

Zo werd er reeds een causaal verband gevonden tussen eerdere hoofdletsels en latere non-contact letsels. En ook biochemische factoren zoals onvoldoende eiwitinname of een onderliggende low grade inflammation kunnen mede oorzaak zijn van verwaarloosde weke delen als ligamenten en spieren.

De relatie tussen hersentemperatuur en verstoorde propriocepte is echter minstens even interessant. En dus zoomen we met dit stuk in op een ander deel van de puzzel, en formuleren we graag volgende hypothese en vraag:

Een toegenomen lichaamstemperatuur beïnvloedt de prestaties. Maar zou er ook een (causale) relatie kunnen zijn met de talrijke ligamentaire letsels in de sport?

De thermoregulerende capaciteit van een sporter om tijdens zijn beweging zijn lichaamstemperatuur zo laag mogelijk te houden is een belangrijk wapen voor de sporter. Hoe meer de temperatuur van de hersenen dreigt toe te nemen, hoe slechter de communicatie met met de spieren waardoor deze minder optimaal contraheren.

Dit is bekend. Een toegenomen lichaamstemperatuur beïnvloedt de prestaties.

Maar zou er ook een (causale) relatie kunnen zijn met de talrijke ligamentaire letsels in de sport, en belangrijker: kunnen we deze thermoregulerende capaciteit beïnvloeden of zelfs trainen?

Is proprioceptieve oefentherapie de enige oplossing, of ontbreekt er wat in het verhaal?

Als medische professionals zou ons uitgangspunt moeten zijn dat blessures nooit toegewezen kunnen worden aan pech, en dat in de geschiedenis van de speler altijd aangrijpingspunten kunnen worden gevonden voor het ontstaan van die blessures. Misschien kennen (of hérkennen) we vandaag alle oorzaken nog niet, maar de uitdaging is sowieso elke keer opnieuw per persoon uit te pluizen wat er exact speelt.

Zo is ‘proprioceptie’ in de sportwereld de laatste decennia een ingeburgerde term. Revalidatiespecialisten besteden zowel in de preventie als in de revalidatie veel aandacht aan proprioceptie-oefeningen ter verbetering van de knie- en enkelstabiliteit. Maar omvat deze proprioceptieve oefentherapie wel het volledige verhaal?

We mogen namelijk niet vergeten dat de vaardigheid om onze stabiliteit te bewaren centraal wordt aangestuurd vanuit de hersenen.

Een van de factoren die inspeelt op de hersenen, is de lichaamstemperatuur. Om nog even te herhalen: hoe meer de lichaamstemperatuur toeneemt, hoe minder de hersenen toestemming geven aan de spieren om te bewegen. In het wielrennen houden ze daar al rekening mee. Zo slikte renner Tom Dumoulin vorig jaar voor de start van het WK in Doha 2016 een sensor in die moest registreren hoe tijdens de wedstrijd zijn lichaamstemperatuur evolueerde. (x)

Niet alleen de prestaties dalen, maar ook de kans op blessures neemt toe door een verminderde aansturing van de spieren die de gewrichten moeten beschermen.

Recent onderzoek toont bijvoorbeeld mooi aan dat wanneer de kerntemperatuur van een atleet toeneemt, zijn capaciteit om zijn evenwicht te bewaren afneemt door een verstoorde functie van zowel afferente (opstijgende banen met informatie van de gewrichten naar de hersenen) als efferente informatie (informatie vanuit de hersenen naar de spieren) (1).

Bovendien gaat naast deze verstoring in proprioceptie door exercise-induced hyperthermia ook gepaard met een verhoogde doorlaatbaarheid van de darmen. Hierdoor verplaatsen bacteriën zich doorheen de darmwand naar de bloedbaan. Deze indringers triggeren een immuunrespons die eveneens hand in hand gaat met prestatieverlies (2).

Naast de traditionele oefentherapie zouden we in de toekomst dus ook aandacht moeten besteden aan het preventief trainen van de thermoregulatieve vaardigheden van atleten.

6 manieren voor het preventief trainen van thermoregulatie

Dit zijn 6 manieren voor het preventief trainen van thermoregulatie:

1. De zit-paradox: minder bewegen leidt tot slechtere capaciteit om om te gaan met warmte

Thermoregulatie vereist veel energie en arbeid van het hart: enkel een versnelde bloedcirculatie kan de hersenen koelen. En een belangrijke risicofactor voor deze hartgezondheid bij sporters zou wel eens het zitten kunnen zijn. Eerder onderzoek heeft namelijk aangetoond dat Engelse profvoetballers maar liefst 79% van de tijd zittend doorbrengen (3) en dat sedentarisme in relatie staat met een verhoogde lichaamstemperatuur (4). Met andere woorden: nìet bewegen helpt je lichaam misschien op dat moment niet te veel energie te verbruiken en warmte te creëren, maar is nefast voor je thermoregulatie.

2. Heat-acclimatization

In bijgevoegd onderzoek toonde een saunabezoek 24 uur vòòr het uitvoeren van een running heat tolerance test (RHTT) een verbeterde hittetolerantie: zowel de basale kerntemperatuur, de piektemperatuur en de hartslag waren beduidend lager i.v.m. dezelfde test 24 uur vòòr het saunabezoek. (5) Bovendien nam de subjectieve drempel voor hitte-tolerantie toe en het vermoeidheidsgevoel af. We kunnen dus onze cardiovasculaire en thermoregulatieve capaciteit trainen door blootstelling aan de niet schadelijke evolutionair bekende prikkel, zijnde hitte. Interessant.

3. Zoutinname

Een tekort aan zout is potentieel levensbedreigend. Daarom zal het lichaam bij een tekort aan zout er alles aan doen om het aanwezige zout te behouden: de darmen moeten harder werken en dit jaagt de lichaamstemperatuur de hoogte in, zoals recent vastgesteld bij duursporters die gedurende 9 dagen natriumarm dronken. De auteurs van het onderzoek concludeerden dat de algemene gezondheidsrichtlijnen qua zout niet aanbevolen zijn voor atleten, zeker niet wanneer gesport wordt in de hitte (6).

4. Darmflora

De darmtemperatuur wordt ook beïnvloed door onze darmflora, wat op zijn beurt beïnvloed wordt door onze voeding. Een optimale menselijke darmflora produceert immers veel energie en weinig warmte. Bovendien kan probiotica (als voedingssupplement) de prestatiecapaciteit in de hitte verbeteren (toegenomen running time to fatigue (7)). Altijd maar weer die bacteriën!

5. Rauw voedsel

Op wedstrijddag opteren we om deze reden ook niet voor rauw voedsel. In tegenstelling tot soep of puree (van knollen) is kost het verteren van rauw voedsel veel energie wat opnieuw gepaard gaat met de productie van warmte.

6. Handcooling

De handen zijn het enige lichaamsdeel waar grote slagaders en venen verbonden zijn met ‘anastomosen’: een netwerk van bloedvaten waarin arterieel en veneus bloed wordt gemengd. In onze handen is het arterieel bloed daardoor heel warm. De aders en venen liggen dicht tegen de huidoppervlakte, waardoor warmte wordt afgegeven. Het volume van veneus bloed uit de periferie dat daarbij met een lagere temperatuur terugkeert naar het hart helpt zo de algemene bloedtemperatuur naar beneden te halen. De handen gedurende 3 minuten in waterbad van 10-15° houden kan de prestatiecapaciteit dramatisch verhogen (8).

Your turn: hou het hoofd van je atleten koel.

Volgens Professor Siemens van de universiteit van Heidelberg is “Thermoregulation an uncharted territory”. Onderzoeksresultaten en de bijhorende inzichten over de effecten van thermoregulatie op ons lichaam worden stap voor stap zichtbaar, ondanks dat ze nog voor een belangrijk deel onontdekt zijn. Ik hoop alleszins met dit artikel een steentje bij te dragen zodat woorden als ‘pech’ en ‘toeval’ uit het sportmedisch vocabularium kunnen geschrapt worden.

Maar onthou zeker: de atleet die het hoofd het langst koel kan houden, heeft dus meer dan één streepje voor.


Op zoek naar de theoretische kennis waar dit artikel op verder bouwt?

De kennis in dit artikel is een toepassing van de theoretische achtergrond uit de clinics van www.cpni11.com en de opleidingen tot Orthomoleculair Therapeut volgens de kPNI & kPNI Therapeut voor therapeuten, medici en gezondheidscoaches in België (Gent): www.kpnibelgium.com/kpni-opleidingen. Klik op de links om de huidige opleidingen te bekijken.


Wetenschappelijke bronnen in dit artikel:

(1) Hyperthermia-induced neural alterations impair proprioception and balance; Mtibaa; Med Sci Sports Exerc; aug 2017
(2) Association Between Exercise-Induced Hyperthermia Intestinal Permeability: A Systematic Review; Pires; Sports Med; jul 2017
(3) Sedentary behaviour among elite professional footballers: health and performance implications; Weiler; BMJ Open Sports Exerc Med; 2015
(4) A role for gastrointestinal endotoxins in enhancement of heat tolerance by physical fitness; J Appl Physiol; Sakurada; 1998
(5) Sauna prior to short-term heat acclimation accelerates phenotypic adaptation in females; Mee; J Sci Med Sport; jul 2017
(6) Restricting dietary sodium reduces response to exercise in the heat; Scand J med Sci Sports; Nov 2017
(7) Effects of probiotics supplementation on gastrointestinal permeability, inflammation and exercise performance in the heat; Shing; Eur J Appl Physiol; 2014
(8) Effect of hand cooling on body temperature, cardiovascular and perceptual responses during recumbent cycling in a hot environment; Ruddock; J Sports Sci; jul 2017
(x) https://www.metronieuws.nl/xl/sport/2016/10/ingenieuze-pil-op-bloedheet-wk-wielrennen